Okuma süresi: 8 dakika | Temmuz 2026’da güncellenmiştir | Şunlar için geçerlidir: Üretim · İhracat · ERP · CBAM · Karbon yönetimi · Sürdürülebilirlik · Dijital dönüşüm
Avrupa’ya ihracat yapan üreticilerin CBAM konusunda en sık karşılaştıkları yanılgı şudur: “CBAM, AB’deki ithalatçının sorunu; beni ilgilendirmez.”
Oysa kesin dönemin 1 Ocak 2026’da başlamasıyla durum değişti. AB’deki müşterileriniz artık sizden ürününüzün gömülü karbon emisyonunu tahminlere dayalı olarak değil, doğrulanabilir verilerle talep edecek. Bunu sunamayan üretici ya yüksek varsayılan değerlerle cezalandırılıyor ya da rafta fiyat dezavantajına düşüyor. Erken hazırlanan şirketler ise bu veriyi zaten elindeki sistemlerden elde etmeye başladı.
Özet –CBAM’ın 2026’da istediği şey, yeni bir karbon yazılımı satın almak değil, mevcut üretim verilerinizi doğru bir şekilde entegre etmektir. İhtiyacınız olan verilerin büyük bir kısmı – ürün reçeteleri, üretim emirleri, enerji tüketimi, maliyet merkezleri – zaten ERP sisteminizde dağınık bir şekilde bulunmaktadır. Verileri sunmayanlar, 2028’den itibaren %30’a varan varsayılan değer artışlarıyla kalıcı maliyet yükü altına gireceklerdir. Bu yazıda, CBAM’ın kesin dönemde neleri değiştirdiğini, karbon verisinin ERP üretim verilerinden nasıl beslendiğini ve 5 adımda nasıl hazırlanabileceğinizi ele alıyoruz.
İçerik
- CBAM'de bu dönemde ne değişti?
- Neden “varsayılan değer” sizin için pahalı?
- Karbon verisi aslında ERP sisteminizin içinde
- Pratik 5 adımlık yol haritası
- Sonuç: Gecikmenin maliyeti giderek artıyor
CBAM'de bu dönemde ne değişti?
Öncelikle zamanlamayı netleştirelim, çünkü piyasada hâlâ kafa karışıklığı var:
- Kesin dönem 1 Ocak 2026’da başladı. Şu anda altı sektörü kapsamaktadır: çimento, demir-çelik, alüminyum, gübre, elektrik ve hidrojen — ayrıca bu sektörlerdeki belirli ara ürünler.
- İlk sertifika teslimi, 2026 yılında ithal edilen mallara ait emisyonları kapsayacak şekilde 2027 yılında gerçekleştirilecek ve 30 Eylül 2027 tarihine kadar tamamlanmalıdır.
- Omnibus basitleştirme düzenlemesi (AB Yönetmeliği 2025/2083) uyarınca, yıllık net ithalatı 50 tonun altında kalan ithalatçılar tüm CBAM yükümlülüklerinden muaftır. Elektrik ve hidrojen bu eşiğin dışında tutulmaktadır.
Yönetmeliğin tüm ayrıntıları ve güncel takvim için Avrupa Komisyonu’nun CBAM resmi sayfasına bakabilirsiniz.
Türk üretici için kritik nokta: Yükümlülük AB’deki ithalatçıya ait, ancak veriler sizde. Düzenleme AB ithalatçılarına uygulanıyor; ancak ithalatçılar bu yükümlülükleri yerine getirmek için tedarik zincirindeki tüm taraflardan bilgi talep edebilir. Yani AB’li müşteriniz sizden tesise özgü, doğrulanmış emisyon verilerini isteyecektir.
Neden “varsayılan değer” sizin için pahalı?
İki seçenek var: gerçek (doğrulanmış) emisyon verilerini sunmak ya da Komisyon’un yayınladığı varsayılan değerleri kullanmak. İkincisi daha az çaba gerektirdiği için cazip görünebilir — ancak bedeli yüksektir.
Elektrik dışı ürünler için varsayılan değerler, emisyonların muhtemel düşük tahminini yansıtmak üzere ek katsayılar içermektedir; bu katsayılar, 2028’den itibaren çoğu CBAM ürünü için %30’a kadar çıkacak şekilde uygulanacaktır. Başka bir deyişle: veriyi sunmazsanız, sistem sizi cezalandıran yüksek bir tahminle hesaplama yapar.
Gerçek emisyon verilerini kullanabilmek için şirketlerin üçüncü taraf doğrulamasından geçmesi gerekiyor — ilk yıl yerinde denetim de dahil olmak üzere ve %5’lik katı bir sapma eşiğine göre değerlendirme. Bu doğrulamayı geçebilmenin tek yolu, izlenebilir ve düzenli olarak toplanan verilerdir. İşte ERP burada devreye giriyor.
Karbon verisi aslında ERP sisteminizin içinde
CBAM’ın talep ettiği gömülü emisyon hesaplaması sıfırdan oluşturulmaz; mevcut üretim verilerinizin üzerine inşa edilir.
CBAM hesaplamaları, basit emisyon faktörlerinin çok ötesine geçmektedir: ithalatçılar sistem sınırlarını tanımlamalı, ara ürün (precursor) emisyonlarını izlemeli, üretim rotalarını ayırt etmeli ve doğrulamaya hazır olacak şekilde titizlikle veri hazırlamalıdır. Bu unsurların her biri, ERP sisteminizde bir karşılığı bulunmaktadır:
Ürün ağacı ve malzeme listesi (BOM). Bir ürünün gömülü emisyonu, o ürüne giren malzemelerin emisyonlarından oluşur. abas ERP veya Odoo’daki çok seviyeli BOM yapısı, öncü madde takibinin doğal temelini oluşturur — hangi yarı mamulün hangi nihai ürüne girdiğine dair bilgiler zaten kayıtlıdır.
Üretim emirleri ve üretim rotası verileri. CBAM referans değerleri üretim rotasına göre değişiklik gösterebilir — örneğin, doğal gaz bazlı DRI ile elektrik ark ocağı (EAF) çeliği için farklıdır. ERP sisteminizdeki iş emri ve operasyon rotası verileri, hangi rotanın kullanıldığını gösterir.
Enerji ve malzeme tüketimi. ERP sisteminin satın alma (MM) ve üretim (PP) modülleri, tüketilen enerji ve hammadde miktarını kaydeder. Prodaso IIoT gibi bir IIoT katmanı, makine bazında gerçek enerji tüketimini ekleyerek bu veriyi ölçümlerle doğrular — tahmin yerine gerçek rakamlar.
Maliyet muhasebesi (CO). CBAM raporlaması, ürün bazında maliyet dökümüne benzer bir mantık gerektirir. Maliyet merkezleriniz zaten kurulmuşsa, emisyon dağılımının temel yapısı hazır demektir. Bu modüllerin maliyet kontrolündeki rolünü, ABAS ERP üretim maliyeti başlıklı yazımızda ele aldık.
Pratik 5 adımlık yol haritası
Sıfırdan bir “karbon yazılımı” edinmeden önce, mevcut sistemi şu sırayla kullanıma hazır hale getirin:
1. Kapsam belirleme. Hangi ürünleriniz CBAM kapsamındaki CN kodlarına giriyor? 1 Ocak 2026 tarihinden itibaren AB ithalat beyannamelerinde CBAM ile ilgili belirli kodların beyan edilmesi gerekiyor. Müşterinizin sizden isteyeceği veriler tam olarak bu ürünlere aittir.
2. Veri kaynaklarını eşleştirin. Her bir emisyon bileşenini (malzeme, enerji, süreç) ERP sistemindeki hangi alandan alacağınızı belirleyin. Eksik olanları (örn. makine kaynaklı enerji) IIoT ile tamamlayın.
3. Sistem sınırını belirleyin. Hangi proses adımları hesaplamaya dahil edilecek? Malzeme listesi (BOM) ve üretim rotası verileri bu konuyu netleştirir.
4. Hesaplama ve doğrulamaya hazırlık. Verileri CBAM metodolojisine göre derleyin. Doğrulama süreci, yalnızca nihai rakamları değil, verilerin nasıl toplandığını, yönetildiğini, saklandığını ve hesaplamalara dahil edildiğini de değerlendirir. Bu nedenle, manuel olarak hazırlanmış Excel tabloları değil, sistemden gelen izlenebilir veriler hayati önem taşır.
5. Müşteriye veri akışını sağlayın. AB’li ithalatçınızın talep edeceği formatta düzenli ve doğrulanabilir emisyon verilerini sunabilen bir süreç oluşturun.
Sonuç: Gecikmenin maliyeti giderek artıyor
Sağlam veri ve tedarikçi süreçlerini kurmayı geciktiren şirketler, varsayılan değerler üzerinden daha yüksek maliyetlerin kalıcı hale gelmesi riskini taşıyor; belirsizlik ise planlama ve bütçelemeyi zorlaştırıyor.
2026’da ihraç ettiğiniz mallar, 2027’deki sertifika hesabının temelini oluşturuyor — yani bugün topladığınız veriler, gelecek yılın maliyetini belirliyor.
İyi haber şu: Bu verilerin çoğu zaten ERP sisteminizde mevcut. Eksik olan ise, bu verileri CBAM’ın istediği şekilde birbirine bağlayan yapı. MindDX olarak, abas ERP ve Odoo üretim verilerini IIoT ve Carbon Management Suite katmanlarıyla birleştirerek bu köprüyü kuran üretim şirketleriyle çalışıyoruz.
CBAM kapsamına giren ürünleriniz olup olmadığını ve mevcut ERP verilerinizin ne kadarının kullanılabilir olduğunu birlikte değerlendirelim.Ücretsiz CBAM veri hazırlık değerlendirmesi →
