Belirsiz adam-gün faturalarına son.Adam-gün değil, sonuç satın alın.Implement’i doğrulanmış kapsama göre sabit fiyatla sunuyoruz.

Süreç zekâsı · Çözümler

Süreç madenciliği (process mining) nedir? İşletmeler için rehber

Süreç madenciliği (process mining), ERP ve diğer iş sistemlerinin tuttuğu olay kayıtlarından bir sürecin gerçekte nasıl aktığını çıkaran analiz yöntemidir. Her kaydın vakası, aktivitesi ve zaman damgası yan yana getirilir; süreç bütün varyantlarıyla yeniden kurulur, belgelenen süreçle karşılaştırılır ve beklemeler, geri dönüşler ve darboğazlar veriyle görünür olur.

Süreçlerin gerçekte nasıl aktığını görün.

Son güncelleme: · MindDX

Süreç zekâsı rehberi

Süreç madenciliği nedir, şirketinize ne kazandırır?

Süreç madenciliği, ERP ve diğer iş sistemlerinin zaten tuttuğu kayıtlardan bir sürecin gerçekte nasıl aktığını çıkarır. Belgelenen süreç ile fiilî akış arasındaki fark, görüşle değil veriyle görünür olur. Aşağıda süreç madenciliğinin ne yaptığı, üretimde ve diğer süreçlerde nerede değer ürettiği, ERP raporlarından farkı, hangi veriye ihtiyaç duyduğu, yazılım seçerken nelere bakılacağı, projelerin neden takıldığı, yapay zekânın ne kattığı ve nereden başlanacağı var.

Süreç madenciliği nedir?

Süreç madenciliği (process mining), bilgi sistemlerinin olay kayıtlarından süreç modeli çıkaran, bu modeli hedef süreçle karşılaştıran ve iyileştirme fırsatlarını gösteren bir analiz yöntemidir. Her kayıt bir vakaya (örneğin bir satış siparişine), bir aktiviteye (onay, sevkiyat, faturalama) ve bir zaman damgasına sahiptir; bu üçü yan yana geldiğinde süreç adım adım ve bütün varyantlarıyla yeniden kurulur.

IEEE Süreç Madenciliği Görev Gücü’nün manifestosu üç temel kullanımı tanımlar: keşif (kayıtlardan modeli çıkarmak), uygunluk denetimi (gerçek akışı hedef modelle karşılaştırmak) ve iyileştirme (modeli gerçek veriyle zenginleştirmek). Olay kayıtlarının araçlar arasında taşınması için XES standardı kullanılır.

Olay kaydı neye benzer?

Süreç madenciliğinin hammaddesi olay kaydıdır. Aşağıdaki küçük örnek iki siparişin ERP’deki izini gösterir; aynı adımlar farklı sırayla ve farklı beklemelerle yürüdüğünde, yüzlerce vakada süreç haritası bu farklardan kurulur. Örnek açıklama amaçlıdır.

Bir olay kaydı örneği: iki siparişin izi
VakaAktiviteZamanKaynak
Sipariş ASipariş girildiPazartesi sabahSatış
Sipariş AKredi onayıPazartesi öğleden sonraFinans
Sipariş ASevkiyatÇarşambaDepo
Sipariş BSipariş girildiPazartesi sabahSatış
Sipariş BFiyat değişikliğiSalıSatış
Sipariş BKredi onayıPerşembeFinans
Sipariş BSevkiyatGelecek haftaDepo

Süreç madenciliği nerede değer üretir?

Süreç madenciliği iş süreçlerine bakar: kayıt bırakan, birden çok departmandan geçen ve gecikmesi pahalıya mal olan akışlara. İşletmelerde tipik başlangıç noktaları şunlardır; üretim emri akışı üretim yapan işletmelere özgü bir örnektir:

Üretimde makine düzeyindeki sinyaller, yani duruş, çevrim süresi ve sensör verisi süreç madenciliğinin değil MES ve IIoT’nin alanıdır. İkisi birbirini tamamlar: MES sahada ne olduğunu, süreç madenciliği iş akışının nerede beklediğini gösterir.

  • siparişten tahsilata: teklif, sipariş, sevkiyat, fatura ve tahsilat arasındaki beklemeler ve geri dönüşler,
  • satınalmadan ödemeye: talep, onay, sipariş, mal kabul ve fatura eşleştirmedeki darboğazlar,
  • üretim emri akışı: emrin açılmasından kapanmasına kadar malzeme beklemesi ve yeniden planlama döngüleri,
  • bakım ve kalite: arıza bildiriminden kapanışa, uygunsuzluktan düzeltici faaliyete giden yol,
  • ana veri değişiklikleri: yeni malzeme ya da müşteri açılışındaki onay turları.

MES ve IIoT rehberi: saha verisi plana nasıl bağlanır?

Üretimde süreç madenciliği uygulama örnekleri

Üretim yapan bir işletmede süreç madenciliği en çok, ERP’de kayıt bırakan ve birden çok birimden geçen akışlarda işe yarar. Aşağıdaki tablo tipik örnekleri, analizde neyin görünür olduğunu ve bu görüntünün hangi karara dayanak olduğunu özetler. Siparişten teslimata, satın alma ve faturadan tahsilata giden akışlar üretim yapmayan işletmelerde de aynı biçimde incelenir; üretim emri ve bakım satırları üretime özgüdür.

Tablodaki kararlar örnektir. Hangisinin anlamlı olduğu, analizin bulduğu bekleme ya da sapmanın işletmeye neye mal olduğuna göre seçilir ve karar, uygulandıktan sonra aynı ölçüyle yeniden kontrol edilir.

Üretimde süreç madenciliği: süreç, görünen ve tipik karar
SüreçNe görülür?Tipik karar
Siparişten teslimataSiparişin girişten sevkiyata kadar hangi adımda beklediği; termin değişikliklerinin ve elle yapılan düzeltmelerin nerede yoğunlaştığıKredi ve stok kontrolünün sırasının değiştirilmesi, termin verme kuralının gözden geçirilmesi
Satın almaTalepten siparişe giden onay turları; sonradan onaylanan siparişler; mal kabul ile fatura arasındaki uyumsuzluklarOnay yetki sınırlarının sadeleştirilmesi, çerçeve sözleşme kullanımının yaygınlaştırılması
Üretim emriEmrin açılıştan kapanışa kadar malzeme ya da kapasite beklediği adımlar; yeniden planlanan ve bölünen emirlerMalzeme hazırlığının emir serbest bırakılmadan önce kontrol edilmesi, planlama sıklığının değiştirilmesi
BakımArıza bildiriminden iş emrine ve kapanışa giden yol; yedek parça beklemesi; aynı ekipmanda tekrar eden arıza kayıtlarıKritik yedek parça stoğunun yeniden tanımlanması, planlı bakımın öne çekilmesi
KaliteUygunsuzluk kaydından düzeltici faaliyete giden adımlar; kapanmadan bekleyen kayıtlarSorumlunun ve kapanış adımının netleştirilmesi
Faturadan tahsilataFaturadan tahsilata giden yol; itiraz edilen ve yeniden düzenlenen faturalar; vadesi geçen alacakların hangi adımda biriktiğiFatura öncesi kontrol adımının eklenmesi, tahsilat takibinin önceliklendirilmesi

Süreç madenciliği ile veri madenciliği, iş zekâsı ve süreç modelleme arasındaki fark

Bu yöntemler birbirine yakın görünür ama farklı soruları yanıtlar. Süreç madenciliğini ayıran, tek tek sayılara değil olayların sırasına ve aralarındaki zamana bakmasıdır.

Süreç madenciliği ve yakın yöntemlerin karşılaştırması
YöntemYanıtladığı soruGirdisiÇıktısı
Süreç madenciliğiSüreç gerçekte nasıl akıyor, nerede bekliyor?Vaka, aktivite ve zaman damgası içeren olay kayıtlarıGerçek süreç haritası, varyantlar ve sapmalar
Veri madenciliğiVerideki örüntü ve ilişkiler neler?Geniş veri kümeleriSınıflandırma, kümeleme ve tahmin modelleri
İş zekâsıGöstergeler ne durumda?Özetlenmiş işlem verisiPanolar ve raporlar
Süreç modellemeSüreç nasıl işlemeli?Görüşmeler ve tasarımHedef süreç modeli

ERP raporları yetmez mi? Süreç madenciliğinin ERP raporlamasından farkı

ERP raporları bir anın ya da bir dönemin sonucunu gösterir: açık siparişler, geciken teslimatlar, vadesi geçen alacaklar. Bu sonuçlar yönetim için gereklidir ve süreç madenciliği onların yerine geçmez. Fark sorulan sorudadır: rapor ne kadar ve hangi durumda olduğunu söyler; süreç madenciliği aynı kayıtların zaman sırasına bakarak sonuca hangi yoldan varıldığını gösterir.

Bir ERP raporu kural dışı akışı çoğu zaman göstermez, çünkü belgeyi son durumuyla listeler: sonradan onaylanan bir sipariş ya da iki kez değiştirilen bir termin, raporda düzgün bir satır olarak görünür. Süreç madenciliği bu ara adımları belge akışından ve değişiklik günlüklerinden okur. İkisi birlikte kullanılır: rapor sorunu işaret eder, süreç madenciliği nedenini akışta bulur.

ERP raporlaması ile süreç madenciliğinin karşılaştırması
SoruERP raporuSüreç madenciliği
Ne kadar geç kaldı?Geciken belgeleri ve toplam durumu listelerGecikmenin hangi adımda ve hangi beklemede biriktiğini gösterir
Hangi yoldan geçti?Belgenin son durumunu gösterirAynı sürecin bütün varyantlarını ve geri dönüşlerini gösterir
Kurala uyuldu mu?Ayrı bir kontrol raporu gerektirirGerçek akışı hedef modelle karşılaştırır; atlanan ya da sonradan yapılan adımları bulur
Değişiklik işe yaradı mı?Öncesi ve sonrasındaki sonuçları karşılaştırırAkışın kendisinin değişip değişmediğini, beklemenin başka bir adıma kayıp kaymadığını gösterir

ERP rehberi: ERP nedir, nasıl seçilir?

Hangi veri gerekir?

Asgari olarak üç alan: vaka kimliği, aktivite adı ve zaman damgası. Kaynak, maliyet ya da müşteri gibi ek alanlar analizi derinleştirir ama şart değildir. Bu kayıtlar çoğu zaman ERP’nin belge akışında, değişiklik günlüklerinde ve onay tablolarında zaten bulunur; yeni bir sistem kurmak gerekmez.

Zor olan veriyi bulmak değil, doğru vaka tanımını yapmaktır. Bir sipariş satırını mı, siparişin tamamını mı, yoksa üretim emrini mi izleyeceğiniz sorulan soruya göre seçilir; yanlış vaka tanımı doğru veriden yanlış bir harita çıkarır.

Verinizin süreç madenciliğine ne kadar hazır olduğunu ölçün: Süreç Madenciliği Hazırlık Testi

Süreç madenciliği yazılımı seçerken nelere bakılır?

Hangi yazılımın uygun olduğu, cevaplamak istediğiniz soruya ve verinizin nerede durduğuna bağlıdır. Karşılaştırırken şu başlıklar belirleyicidir:

Araç türleri de farklı soruları cevaplar. Süreç madenciliği, aşağıdaki tabloda gerçek akışı ölçen tek sınıftır; diğerleri onu tamamlar.

  • veri girişi: ERP’nizden olay kaydının nasıl alınacağı, desteklenen dosya biçimleri ve artımlı yükleme,
  • modelleme ile birlikte çalışma: keşfedilen akışın BPMN hedef modeliyle karşılaştırılabilmesi,
  • simülasyon: bir iyileştirmenin canlıya alınmadan önce denenebilmesi,
  • veri yeri ve erişim: verinin hangi bölgede barındırıldığı, kimlik doğrulama ve rol bazlı yetki,
  • kullanım kolaylığı: iş analistlerinin uzman desteği olmadan kullanabilmesi ve Türkçe arayüz,
  • entegrasyon: API ve diğer sistemlere bağlanma yolları.
Süreç analizi araç türleri
Araç türüNe yaparGüçlü yanıDikkat edilmesi gereken
Süreç modelleme aracıSüreci BPMN gibi ortak bir dille çizer ve belgelerOrtak dil, onay ve yönetişimGerçek akışı ölçmez; çizilen süreç ile yaşanan süreç ayrışabilir
Süreç madenciliği platformuOlay kayıtlarından gerçek akışı, varyantları ve darboğazları çıkarırGörüş yerine veri; uygunluk ve sapma ölçümüDoğru vaka tanımı ve temiz olay kaydı gerektirir
İş zekâsı ve raporlamaSonuçları gösterge ve tablolarla izlerYaygın kullanım, esnek panolarNe olduğunu gösterir; sürecin hangi adımda beklediğini göstermez
Görev madenciliğiKullanıcının ekrandaki adımlarını kaydederElle yürüyen ve tekrar eden ekran işlerini görünür kılarMasaüstü kaydı gerektirir; çalışan mahremiyeti ayrıca değerlendirilmelidir

Süreç madenciliği projeleri neden başarısız olur?

Süreç madenciliği projeleri çoğu zaman yazılım yüzünden değil, hazırlık ve sahiplik eksikliği yüzünden sonuç vermez. Tipik nedenler, nasıl fark edildikleri ve önlemleri şunlardır:

Ortak payda, analizin bir soruyla başlayıp bir kararla bitmesidir. Harita tek başına bir sonuç değildir; sonucu, haritanın gösterdiği bir değişikliğin uygulanması ve aynı ölçüyle yeniden ölçülmesi verir.

Süreç madenciliği projelerinin tipik başarısızlık nedenleri
NedenNasıl fark edilir?Önlem
Olay kaydının kalitesiEksik ya da tutarsız zaman damgaları, farklı adlarla kaydedilmiş aynı aktivite, sistemler arasında eşleşmeyen belge numaralarıVeri hazırlığı analizden önce ayrı bir iş olarak planlanır; aktivite adları ve vaka tanımı birlikte netleştirilir
Yanlış vaka tanımıHarita gerçekte olmayan döngüler ya da kopuk akışlar gösterirVaka, sorulan soruya göre seçilir ve süreci yürüten birimle birlikte doğrulanır
Sahipsiz süreçBulgular sunulur ama kimse değişikliği üstlenmezİncelenen her süreç için karar verebilecek bir süreç sahibi baştan belirlenir
Karara dönüşmeyen analizHaritalar ve panolar üretilir, işleyişte bir şey değişmezHer bulgu bir karar, bir sorumlu ve yeniden ölçümle kapanır
Fazla geniş kapsamBütün süreçler aynı anda ele alınır, hiçbiri derinleşmezKayıt bırakan ve gecikmesi maliyetli tek bir süreçle başlanır; kapsam ilk sonuçtan sonra genişletilir
Saha bilgisinin dışarıda kalmasıSistemde kaydı olmayan adımlar yüzünden bulgular yanlış yorumlanırBulgular süreci yürüten ekiplerle birlikte okunur

Yapay zekâ ve süreç madenciliği

Yapay zekâ süreç madenciliğine üç yerde katkı verir. Anormallik tespiti, alışılmış akıştan ayrılan vakaları, örneğin beklenmedik bir sırayla ilerleyen ya da olağandışı uzun bekleyen siparişleri öne çıkarır. Tahmin, açık bir vakanın gecikme riskini ya da olası sonraki adımını geçmiş vakaların izinden kestirir. Doğal dilde sorgu ise analistin «hangi siparişler kredi onayında en çok bekledi?» gibi bir soruyu sorgu dili yazmadan sormasını sağlar.

Sınırları da aynı açıklıkla bilinmelidir. Yapay zekâ olay kaydında olmayan bir adımı göremez; eksik ya da tutarsız kayıttan çıkan bir tahmin de o kayıt kadar güvenilirdir. Tahmin bir olasılıktır, kesin sonuç değildir: bir uyarının neden üretildiği açıklanabilmeli ve karar bir insanda kalmalıdır. Doğal dilde verilen yanıtlar da asıl veriyle doğrulanır. Kişisel veri içeren kayıtların bir yapay zekâ hizmetine gönderilmesi, kişisel veri değerlendirmesinin bir parçası olarak ayrıca ele alınır.

Agentic AI rehberi: yapay zekâ ajanları, riskler ve kontroller

Süreç madenciliğinin sınırları ve kişisel veri

Süreç madenciliği yalnızca sistemde kaydı olan adımları görür. Telefonda verilen bir onay ya da kâğıt üzerinde yürüyen bir kontrol haritada görünmez; bu yüzden bulgular sahadaki ekiplerle birlikte yorumlanır.

Olay kayıtları çoğu zaman işlemi yapan kullanıcının bilgisini de içerir. Bu nedenle analizin amacı süreç iyileştirme olarak tanımlanır, kişisel veri gerekmedikçe anonimleştirilir ya da gruplanır ve Kişisel Verilerin Korunması Kanunu açısından değerlendirme analizden önce yapılır.

ProcessMind: madencilik, modelleme ve simülasyon tek platformda

ProcessMind; süreç madenciliği, BPMN modelleme, süreç mimarisi, simülasyon ve operasyonel panoları tek bir bulut platformunda birleştiren süreç zekâsı çözümüdür. Olay kayıtlarından gerçek akışı, varyantları ve darboğazları çıkarır; hedef süreci modelleyip canlıya almadan önce simülasyonla dener.

Geliştiricisi, ürünü KOBİ’ler için self-servis bir süreç madenciliği platformu olarak konumlandırır. Arayüz ve dokümantasyon Türkçe dâhil on dilde sunulur; veri AWS’nin Frankfurt bölgesinde barındırılır. Kapsamını da açıkça çizer: süreç analizi ve operasyonel süreç simülasyonu sunar, makine düzeyinde ya da PLC analitiği sunmaz.

ProcessMind’ı inceleyin

Nereden başlanır?

Yazılımdan değil sorudan: hangi süreçte, hangi gecikmenin ya da sapmanın maliyetli olduğunu bilmek ilk adımdır. Ardından o süreci izleyecek vaka tanımı yapılır ve verinin hangi sistemde durduğu belirlenir.

MindDX bu çalışmayı Assess’te yapar. Süreçler ve mevcut sistemlerin kayıtları incelenir; süreç madenciliğinin hangi süreçte ve hangi veriyle başlayacağı Doğrulanmış Kapsam belgesine yazılır.

Assess nasıl işler?

Sık sorulanlar

Süreç madenciliği hakkında sık sorulan sorular

Kaynaklar

MindDX Platformu ile ilişki

Bu kategorideki ürünler Platform modülü değildir. Platform, seçimi ve uygulamaya hazırlığı kanıtla yönetir; ürünler işi taşır.

MindDX Platformu’nu keşfedin

Komşu kategoriler

Assess · Implement · Transform giriş noktaları

Önce ne yapılacağını netleştirelim.

Bu kategoriye giden yol kategoriyle başlamaz. Hangi kategorinin ve hangi ürünün uygun olduğu Assess’te kanıtlanır.

Assess giriş noktaları

Checkup — Hazırlık ve değerlendirmeYazılımdan bağımsız
Discover Scope — Yeni uygulama · kapsamın netleşmesiYol A
Audit — Canlı sistem · analizYol B